Η ιατρική κάνναβη για χρόνιο πόνο αποτελεί πλέον μια πραγματική θεραπευτική επιλογή στην Ελλάδα. Μετά από χρόνια καθυστερήσεων, οι πρώτες συνταγές εκδόθηκαν, οι τιμές καθορίστηκαν και οι ασθενείς αρχίζουν να έχουν πρόσβαση σε φαρμακευτικά σκευάσματα κάνναβης μέσω του ΕΣΥ. Αλλά τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ποιοι ασθενείς μπορούν να τη λάβουν, πόσο κοστίζει, και τι λέει η επιστήμη για την αποτελεσματικότητά της;
Σε αυτόν τον οδηγό καλύπτουμε τα πάντα: από τον μηχανισμό δράσης και τις κλινικές ενδείξεις μέχρι τη διαδικασία συνταγογράφησης και τις παρενέργειες. Αν εσείς ή κάποιος δικός σας αντιμετωπίζει χρόνιο πόνο, αυτός ο οδηγός θα σας δώσει μια ξεκάθαρη εικόνα.
📺 Σχετικό Βίντεο
Τι είναι ο χρόνιος πόνος και γιατί χρειαζόμαστε νέες θεραπείες
Χρόνιος πόνος ορίζεται κάθε πόνος που διαρκεί πάνω από τρεις μήνες. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), περίπου το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει με κάποια μορφή χρόνιου πόνου. Στην Ελλάδα, οι εκτιμήσεις κυμαίνονται μεταξύ 15-25% του ενήλικου πληθυσμού.
Οι πιο συχνές μορφές χρόνιου πόνου περιλαμβάνουν νευροπαθητικό πόνο (βλάβη νεύρων), μυοσκελετικό πόνο (αρθρίτιδα, πόνος στη μέση), πόνο από καρκίνο, και ινομυαλγία. Οι παραδοσιακές θεραπείες βασίζονται κυρίως σε μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ), αντικαταθλιπτικά, αντιεπιληπτικά, και οπιοειδή.
Το πρόβλημα με τα οπιοειδή είναι γνωστό: εθισμός, ανοχή, αναπνευστική καταστολή. Σύμφωνα με τα CDC, τα οπιοειδή ευθύνονται για πάνω από 80.000 θανάτους ετησίως στις ΗΠΑ. Στην Ευρώπη, η κρίση είναι μικρότερη αλλά αυξανόμενη, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών (EMCDDA). Αυτή η πραγματικότητα οδήγησε γιατρούς και ερευνητές να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις, με την ιατρική κάνναβη να βρίσκεται στο επίκεντρο.
Πώς δρα η ιατρική κάνναβη στον πόνο
Το ανθρώπινο σώμα διαθέτει ένα ενδοκανναβινοειδές σύστημα (ECS) που ρυθμίζει τον πόνο, τη φλεγμονή, τη διάθεση και τον ύπνο. Οι δύο κύριοι υποδοχείς, CB1 και CB2, βρίσκονται στο κεντρικό νευρικό σύστημα και στο ανοσοποιητικό αντίστοιχα.
Η THC (τετραϋδροκανναβινόλη) δεσμεύεται κυρίως στους υποδοχείς CB1, μειώνοντας τη μετάδοση σημάτων πόνου στον εγκέφαλο. Η CBD (κανναβιδιόλη) δρα πιο έμμεσα: μειώνει τη φλεγμονή, ρυθμίζει τους υποδοχείς σεροτονίνης, και φαίνεται να ενισχύει τη δράση των ενδογενών κανναβινοειδών του σώματος. Αυτή η διπλή δράση εξηγεί γιατί πολλοί γιατροί προτιμούν σκευάσματα που συνδυάζουν THC και CBD.
Ένα ενδιαφέρον εύρημα από έρευνα του National Academies of Sciences είναι το λεγόμενο “entourage effect”: τα κανναβινοειδή φαίνεται να δουλεύουν καλύτερα μαζί παρά μεμονωμένα. Τα τερπένια και τα φλαβονοειδή του φυτού ενισχύουν τη θεραπευτική δράση, κάτι που εξηγεί γιατί τα σκευάσματα πλήρους φάσματος συχνά υπερτερούν των απομονωμένων.
💡 THC vs CBD: Ποιο είναι κατάλληλο για κάθε περίπτωση
Για νευροπαθητικό πόνο, τα σκευάσματα με υψηλότερη THC φαίνεται να είναι πιο αποτελεσματικά. Για φλεγμονώδη πόνο (αρθρίτιδα, ινομυαλγία), ο συνδυασμός THC:CBD σε αναλογία 1:1 ή τα σκευάσματα με υψηλότερη CBD δίνουν καλά αποτελέσματα. Η τελική επιλογή γίνεται πάντα σε συνεννόηση με τον θεράποντα γιατρό.
Τι λένε οι κλινικές μελέτες
Η επιστημονική βιβλιογραφία για την ιατρική κάνναβη και τον χρόνιο πόνο είναι εκτενής, αν και όχι ομοιόμορφη. Μια μετα-ανάλυση 32 μελετών που δημοσιεύτηκε στο JAMA βρήκε ότι τα κανναβινοειδή βελτιώνουν σημαντικά τον νευροπαθητικό πόνο σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο (placebo).
Στη Γερμανία, που έχει το πιο ανεπτυγμένο πρόγραμμα ιατρικής κάνναβης στην Ευρώπη, μια μελέτη παρακολούθησης 2.000+ ασθενών έδειξε μείωση του πόνου κατά μέσο όρο 50% μετά από τρεις μήνες χρήσης. Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία του γερμανικού BfArM, το 67% των ασθενών μείωσε ή σταμάτησε τη χρήση οπιοειδών.
Ωστόσο, δεν είναι όλες οι μελέτες θετικές. Μια ανασκόπηση της Cochrane επισημαίνει ότι τα περισσότερα στοιχεία προέρχονται από μελέτες μικρής κλίμακας και βραχείας διάρκειας. Χρειαζόμαστε μεγαλύτερες τυχαιοποιημένες μελέτες για να βγάλουμε οριστικά συμπεράσματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι η κάνναβη δεν λειτουργεί, αλλά ότι η επιστήμη ακόμα ψάχνει τις ακριβείς ενδείξεις και δοσολογίες.
✓ Παθήσεις με ισχυρά στοιχεία αποτελεσματικότητας
- ✓ Νευροπαθητικός πόνος (διαβητική νευροπάθεια, μεθερπητική νευραλγία)
- ✓ Πόνος από σκλήρυνση κατά πλάκας (εγκεκριμένο φάρμακο: Sativex/nabiximols)
- ✓ Πόνος σχετιζόμενος με καρκίνο (ως συμπλήρωμα, όχι ως πρώτη γραμμή)
- ✓ Ινομυαλγία (αναδυόμενα στοιχεία, ανάγκη για περισσότερες μελέτες)
- ✓ Χρόνιος μυοσκελετικός πόνος (μέτρια στοιχεία)
Συνταγογράφηση ιατρικής κάνναβης στην Ελλάδα: η διαδικασία βήμα βήμα
Η Ελλάδα νομιμοποίησε την ιατρική κάνναβη με τον Νόμο 4523/2018, αλλά οι πρώτες συνταγές εκδόθηκαν αρκετά αργότερα. Σήμερα, η διαδικασία λειτουργεί ως εξής:
Βήμα 1: Παραπομπή σε ειδικό γιατρό. Μόνο συγκεκριμένες ειδικότητες μπορούν να συνταγογραφήσουν: νευρολόγοι, ογκολόγοι, αλγολόγοι, ρευματολόγοι, και ψυχίατροι. Ο οικογενειακός γιατρός δεν μπορεί να γράψει κάνναβη.
Βήμα 2: Τεκμηρίωση αποτυχίας προηγούμενων θεραπειών. Η κάνναβη δεν είναι πρώτη επιλογή. Ο γιατρός πρέπει να τεκμηριώσει ότι ο ασθενής δοκίμασε τουλάχιστον δύο συμβατικές θεραπείες χωρίς επαρκές αποτέλεσμα.
Βήμα 3: Ηλεκτρονική συνταγή μέσω ΗΔΙΚΑ. Η συνταγή εκδίδεται ηλεκτρονικά, όπως κάθε φάρμακο, μέσω του συστήματος ηλεκτρονικής συνταγογράφησης. Αναφέρει το σκεύασμα, τη δοσολογία, και τη διάρκεια θεραπείας.
Βήμα 4: Προμήθεια από φαρμακείο. Η εκτέλεση γίνεται σε εξουσιοδοτημένα φαρμακεία. Η πρώτη συνταγή στην Ελλάδα εκδόθηκε στο Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης για ασθενή με νευροπαθητικό πόνο.
📝 Σημαντική σημείωση για το κόστος
Η ιατρική κάνναβη δεν καλύπτεται προς το παρόν από τον ΕΟΠΥΥ. Το μηνιαίο κόστος κυμαίνεται μεταξύ 200-600€ ανάλογα με το σκεύασμα και τη δοσολογία. Αυτό αποτελεί σοβαρό εμπόδιο πρόσβασης για πολλούς ασθενείς. Υπάρχουν συζητήσεις σε κυβερνητικό επίπεδο για μερική επιδότηση, αλλά κανένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Μορφές χορήγησης και δοσολογία
Η ιατρική κάνναβη για χρόνιο πόνο χορηγείται σε διάφορες μορφές, καθεμία με πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα:
Έλαια και σταγόνες (υπογλώσσια): Η πιο συνηθισμένη μορφή. Απορροφώνται σε 15-45 λεπτά, με δράση που διαρκεί 4-8 ώρες. Επιτρέπουν ακριβή δοσολογία, γεγονός που τις κάνει ιδανικές για αρχάριους ασθενείς. Τα σκευάσματα Bedrocan και Tilray είναι μεταξύ των πιο διαθέσιμων στην Ελλάδα.
Κάψουλες: Σταθερή δοσολογία, αργή απορρόφηση (1-2 ώρες), παρατεταμένη δράση (6-12 ώρες). Κατάλληλες για ασθενείς που χρειάζονται σταθερά επίπεδα στο αίμα.
Εισπνοή (ατμοποίηση): Ταχύτερη απορρόφηση (λεπτά), αλλά μικρότερη διάρκεια (2-4 ώρες). Χρήσιμη για οξείες κρίσεις πόνου, αλλά δυσκολότερη στη δοσολογία. Σύμφωνα με τη American Lung Association, η ατμοποίηση προτιμάται από το κάπνισμα γιατί δεν παράγει προϊόντα καύσης.
Τοπικά (κρέμες, αλοιφές): Για τοπικό πόνο (αρθρώσεις, μύες). Δεν εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος, οπότε δεν προκαλούν ψυχοδραστικά αποτελέσματα.
Η βασική αρχή δοσολογίας είναι: “χαμηλά και αργά” (start low, go slow). Οι περισσότεροι γιατροί ξεκινούν με χαμηλές δόσεις THC (2.5-5mg) και αυξάνουν σταδιακά κάθε 3-7 ημέρες μέχρι να επιτευχθεί ανακούφιση χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες.
Παρενέργειες και κίνδυνοι
Η ιατρική κάνναβη δεν είναι ακίνδυνη. Οι πιο συχνές παρενέργειες περιλαμβάνουν ζάλη, υπνηλία, ξηροστομία, ταχυκαρδία, και μεταβολές στη διάθεση. Σε υψηλές δόσεις THC, μπορεί να εμφανιστεί άγχος ή παράνοια.
Σύμφωνα με το National Institute on Drug Abuse (NIDA), περίπου 1 στους 10 χρήστες κάνναβης αναπτύσσει διαταραχή χρήσης. Ο κίνδυνος αυξάνεται αν η χρήση ξεκινήσει σε νεαρή ηλικία, αλλά στους ενήλικες ασθενείς υπό ιατρική παρακολούθηση, τα ποσοστά είναι χαμηλότερα.
Υπάρχουν και αντενδείξεις: ιστορικό ψύχωσης ή σχιζοφρένειας, εγκυμοσύνη, θηλασμός, σοβαρή καρδιοπάθεια, και ηλικία κάτω των 25 (ο εγκέφαλος δεν έχει ολοκληρώσει την ανάπτυξή του). Η κάνναβη αλληλεπιδρά με ορισμένα φάρμακα, ιδίως αντιπηκτικά, βενζοδιαζεπίνες, και ορισμένα αντιεπιληπτικά, οπότε η ενημέρωση του γιατρού για όλα τα φάρμακα που παίρνετε είναι απαραίτητη.
⚠️ Οδήγηση και ιατρική κάνναβη
Σύμφωνα με τον ελληνικό Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, η οδήγηση υπό την επήρεια κάνναβης είναι παράνομη, ακόμα και αν πρόκειται για ιατρική χρήση. Αν λαμβάνετε σκευάσματα με THC, αποφύγετε την οδήγηση τουλάχιστον για 6-8 ώρες μετά τη λήψη. Ενημερώστε τον γιατρό σας αν η οδήγηση είναι απαραίτητη για την καθημερινότητά σας.
Ιατρική κάνναβη vs οπιοειδή: τι δείχνουν τα στοιχεία
Ένα από τα πιο ελπιδοφόρα ευρήματα στην έρευνα για την ιατρική κάνναβη είναι η σχέση της με τη χρήση οπιοειδών. Μια μελέτη στο BMJ ανέλυσε δεδομένα από πολιτείες των ΗΠΑ που νομιμοποίησαν την ιατρική κάνναβη και βρήκε μείωση 24.8% στους θανάτους από υπερδοσολογία οπιοειδών.
Στον Καναδά, σύμφωνα με το Health Canada, το 63% των ασθενών που ξεκίνησαν ιατρική κάνναβη μείωσε τη χρήση άλλων αναλγητικών. Αυτό δεν σημαίνει ότι η κάνναβη αντικαθιστά τα οπιοειδή σε κάθε περίπτωση, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως συμπλήρωμα που επιτρέπει τη μείωση δόσης.
Στην Ελλάδα, η εμπειρία είναι ακόμα πρώιμη. Ο αριθμός ασθενών που λαμβάνουν ιατρική κάνναβη μέσω νόμιμης συνταγής παραμένει χαμηλός, κυρίως λόγω κόστους, γραφειοκρατίας, και έλλειψης εξοικείωσης των γιατρών με τα νεότερα δεδομένα.
Η ελληνική αγορά ιατρικής κάνναβης σήμερα
Η Ελλάδα μπήκε στον χάρτη της ιατρικής κάνναβης με τον νόμο του 2018, αλλά η πρακτική εφαρμογή καθυστέρησε. Σήμερα, το 2026, η κατάσταση βελτιώνεται σταδιακά. Το ΥΠ.ΥΓ./ΕΟΦ έχει εγκρίνει συγκεκριμένα σκευάσματα, και ελληνικές εταιρείες καλλιέργειας, όπως η Tikun Olam Hellas και η Kannabio, αναπτύσσουν δραστηριότητα στη Θεσσαλία και τη Βοιωτία.
Οι τιμές για τα φαρμακευτικά σκευάσματα κάνναβης καθορίστηκαν με υπουργική απόφαση, αλλά παραμένουν υψηλές σε σύγκριση με τη Γερμανία ή τον Καναδά. Η εγχώρια παραγωγή αναμένεται να ρίξει τις τιμές τα επόμενα χρόνια, καθώς περισσότερες εταιρείες θα αποκτήσουν άδειες παραγωγής τελικών προϊόντων.
Ένα θετικό βήμα ήταν η έκδοση των πρώτων συνταγών σε δημόσια νοσοκομεία, που έδειξε ότι το σύστημα μπορεί να λειτουργήσει. Ωστόσο, η πρόσβαση παραμένει άνιση: ασθενείς σε μεγάλα αστικά κέντρα έχουν πολύ περισσότερες επιλογές από αυτούς στην περιφέρεια.
Πρακτικές συμβουλές για ασθενείς
Αν σκέφτεστε να δοκιμάσετε ιατρική κάνναβη για χρόνιο πόνο, κάποιες πρακτικές συμβουλές:
Μιλήστε με γιατρό αλγολόγο. Όχι με τον γενικό παθολόγο, αλλά με ειδικό στη διαχείριση πόνου. Αυτοί γνωρίζουν τα σκευάσματα, τις δοσολογίες, και τις αλληλεπιδράσεις. Η Ελληνική Εταιρεία Αλγολογίας διατηρεί κατάλογο μελών.
Ετοιμαστείτε για δοκιμή και λάθος. Η κάνναβη δεν λειτουργεί το ίδιο σε όλους. Μπορεί να χρειαστεί αλλαγή σκευάσματος, δοσολογίας ή μορφής χορήγησης μέχρι να βρεθεί ο σωστός συνδυασμός. Κρατήστε ημερολόγιο πόνου για να βοηθήσετε τον γιατρό.
Μην σταματάτε τα τρέχοντα φάρμακα μόνοι σας. Η κάνναβη δεν αντικαθιστά αυτόματα τα φάρμακα που ήδη παίρνετε. Η μείωση ή διακοπή γίνεται πάντα υπό ιατρική καθοδήγηση.
Κόστος: κάντε τον προϋπολογισμό σας. Με μηνιαίο κόστος 200-600€ χωρίς επιδότηση, βεβαιωθείτε ότι μπορείτε να υποστηρίξετε τη θεραπεία μακροπρόθεσμα. Ρωτήστε τον γιατρό για πιο οικονομικά σκευάσματα ή εναλλακτικές μορφές χορήγησης.
Τι αλλάζει στην Ευρώπη
Η Ευρώπη κινείται σταδιακά προς μια πιο ανοιχτή πολιτική για την ιατρική κάνναβη. Η Γερμανία ηγείται, με πάνω από 370.000 ασθενείς να λαμβάνουν ιατρική κάνναβη μέσω ασφαλιστικού συστήματος. Η Ιταλία, η Πολωνία, και η Τσεχία ακολουθούν, αν και με πιο περιοριστικά πλαίσια.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τη δημιουργία κοινού ρυθμιστικού πλαισίου, κάτι που θα μπορούσε να διευκολύνει τη διακίνηση σκευασμάτων μεταξύ κρατών-μελών και να μειώσει τις τιμές μέσω ανταγωνισμού. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει πιθανή πρόσβαση σε φθηνότερα σκευάσματα από Γερμανία, Ολλανδία, και Πορτογαλία.
Συχνές ερωτήσεις
Χρειάζομαι ειδική άδεια για να λάβω ιατρική κάνναβη στην Ελλάδα;
Όχι, δεν χρειάζεστε κάποια ειδική κάρτα ή άδεια. Αρκεί η ηλεκτρονική συνταγή από εξειδικευμένο γιατρό. Η συνταγή εκτελείται σε εξουσιοδοτημένα φαρμακεία, όπως κάθε άλλο φάρμακο.
Θα με “ανεβάσει” η ιατρική κάνναβη;
Εξαρτάται από το σκεύασμα. Τα σκευάσματα με υψηλή THC μπορεί να προκαλέσουν ψυχοδραστικά αποτελέσματα (ευφορία, αλλοίωση αντίληψης), αν και σε θεραπευτικές δόσεις τα αποτελέσματα αυτά είναι συνήθως ήπια. Σκευάσματα με υψηλή CBD και χαμηλή THC δεν προκαλούν “high”.
Πόσο γρήγορα δουλεύει η ιατρική κάνναβη για τον πόνο;
Η εισπνοή (ατμοποίηση) δρα σε λεπτά. Τα υπογλώσσια έλαια σε 15-45 λεπτά. Οι κάψουλες σε 1-2 ώρες. Ωστόσο, για πλήρη θεραπευτική δράση, μπορεί να χρειαστούν 2-4 εβδομάδες σταθερής χρήσης καθώς προσαρμόζεται η δοσολογία.
Μπορώ να χρησιμοποιήσω κάνναβη αντί οπιοειδών;
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ναι, αλλά αυτό πρέπει να γίνει υπό ιατρική επίβλεψη. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η κάνναβη μπορεί να μειώσει την ανάγκη για οπιοειδή, αλλά η πλήρης αντικατάσταση εξαρτάται από τη σοβαρότητα του πόνου και την ατομική ανταπόκριση.
Καλύπτεται από ασφαλιστικό ταμείο η ιατρική κάνναβη;
Προς το παρόν, όχι. Ο ΕΟΠΥΥ δεν καλύπτει τα σκευάσματα ιατρικής κάνναβης στην Ελλάδα. Το κόστος βαρύνει εξ ολοκλήρου τον ασθενή. Υπάρχουν προτάσεις για μελλοντική επιδότηση, ιδίως για ασθενείς με καρκίνο.