Η χρήση της κάνναβης στην παλλιατική φροντίδα αποτελεί πλέον μέρος της κλινικής πραγματικότητας σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Ασθενείς με χρόνιο πόνο, ναυτία από χημειοθεραπεία και άλλα δύσκολα συμπτώματα βρίσκουν ανακούφιση μέσω φαρμακευτικών σκευασμάτων κάνναβης, ενώ τα ρυθμιστικά πλαίσια σε χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία ωριμάζουν σταδιακά. Ωστόσο, η πρόσβαση παραμένει άνιση. Τι ισχύει σήμερα και πού κατευθύνεται η Ευρώπη;
📺 Σχετικό βίντεο
Τι είναι η παλλιατική φροντίδα και πού μπαίνει η κάνναβη
Η παλλιατική φροντίδα εστιάζει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής ασθενών με σοβαρές ή τελικού σταδίου ασθένειες. Δεν στοχεύει στη θεραπεία, αλλά στη διαχείριση συμπτωμάτων: πόνος, ναυτία, αϋπνία, άγχος, απώλεια όρεξης. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), περίπου 56,8 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως χρειάζονται παλλιατική φροντίδα κάθε χρόνο.
Η κάνναβη στην παλλιατική φροντίδα χρησιμοποιείται κυρίως για τρεις λόγους: αντιμετώπιση χρόνιου πόνου που δεν ανταποκρίνεται σε συμβατικά αναλγητικά, μείωση της ναυτίας κατά τη χημειοθεραπεία και βελτίωση της όρεξης σε ασθενείς με καρκίνο ή HIV/AIDS. Τα δύο βασικά κανναβινοειδή, η THC και η CBD, δρουν μέσω του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος του ανθρώπινου σώματος.
✓ Βασικά οφέλη στην παλλιατική χρήση
- ✓ Ανακούφιση χρόνιου πόνου σε ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται σε οπιοειδή
- ✓ Μείωση ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία (CINV)
- ✓ Βελτίωση όρεξης και ύπνου
- ✓ Μείωση άγχους σε τελικού σταδίου ασθενείς
Γαλλία: το πιλοτικό πρόγραμμα γίνεται μόνιμο
Η Γαλλία αποτελεί τη χώρα-πρότυπο στην Ευρώπη σε ό,τι αφορά την κάνναβη στην παλλιατική φροντίδα. Το πιλοτικό πρόγραμμα ιατρικής κάνναβης, που ξεκίνησε το 2021 υπό την εποπτεία του ANSM (Εθνικός Οργανισμός Ασφάλειας Φαρμάκων), παρατάθηκε έως τις 31 Μαρτίου 2026. Από την 1η Απριλίου 2026, η Γαλλία μεταβαίνει σε μόνιμο φαρμακευτικό πλαίσιο.
Η παλλιατική φροντίδα περιλαμβάνεται ρητά στις πέντε εγκεκριμένες ενδείξεις, ειδικά για επίμονα συμπτώματα σε προχωρημένο στάδιο ασθένειας. Μέχρι στιγμής, περίπου 3.200 ασθενείς συμμετέχουν στο πιλοτικό. Τα σκευάσματα περιλαμβάνουν εκχυλίσματα και κοκκοποιημένα άνθη κάνναβης, που χορηγούνται αποκλειστικά μέσω εξάτμισης (vaporization), σύμφωνα με τους κανονισμούς του πιλοτικού προγράμματος.
Μετά τη μετάβαση, η αξιολόγηση επιστροφής εξόδων από τον HAS (Haute Autorité de Santé) αναμένεται να ολοκληρωθεί στο πρώτο τρίμηνο του 2026. Η μη εξουσιοδοτημένη παραγωγή ή διανομή επισύρει ποινές έως 7 χρόνια φυλάκισης και πρόστιμο 750.000 ευρώ.
Γερμανία: ελεύθερη πρόσβαση αλλά πρακτικά εμπόδια
Η Γερμανία νομιμοποίησε την ιατρική κάνναβη το 2017 και από τον Απρίλιο 2024 προχώρησε σε αποποινικοποίηση της ψυχαγωγικής χρήσης. Στον τομέα της παλλιατικής, οι γιατροί μπορούν να συνταγογραφούν κάνναβη ως «magistral formulation» (ατομική φαρμακευτική σύνθεση). Η κάλυψη γίνεται μέσω ασφαλιστικών ταμείων, εφόσον αποδειχθεί ότι οι συμβατικές θεραπείες δεν αρκούν.
Στην πράξη, η πρόσβαση δεν είναι πάντα εύκολη. Πολλοί γιατροί παλλιατικής φροντίδας στη Γερμανία εξακολουθούν να μην είναι εξοικειωμένοι με τη συνταγογράφηση κάνναβης, ενώ η γραφειοκρατία για την έγκριση από τα ασφαλιστικά ταμεία μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στο PubMed, μόλις το 30% των ογκολόγων στη Γερμανία αισθάνονται άνετα να συνταγογραφούν κανναβινοειδή.
💡 Χρήσιμη πληροφορία
Στη Γερμανία, η ιατρική κάνναβη καλύπτεται από τα δημόσια ασφαλιστικά ταμεία μετά από αίτηση. Η διαδικασία απαιτεί τεκμηρίωση ότι οι συμβατικές θεραπείες απέτυχαν ή δεν είναι ανεκτές.
Ηνωμένο Βασίλειο: η περίπτωση του NHS
Η κάνναβη για ιατρική χρήση είναι νόμιμη στο Ηνωμένο Βασίλειο από το 2018, αλλά η πρόσβαση μέσω του Εθνικού Συστήματος Υγείας (NHS) παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη. Η πλειονότητα των ασθενών καταφεύγει σε ιδιωτικές κλινικές.
Μια σημαντική εξέλιξη ήταν η περίπτωση του Michael Roberts, ο οποίος έγινε ο πρώτος ασθενής που έλαβε επιστροφή εξόδων από το NHS για άνθη κάνναβης το 2022. Ο Roberts, ασθενής καρκίνου, χρησιμοποιούσε εισπνεόμενη κάνναβη για ναυτία από χημειοθεραπεία, αφού τα συμβατικά αντιεμετικά όπως η μετοκλοπραμίδη και η ονδανσετρόνη προκαλούσαν παρενέργειες ή είχαν περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Η κάνναβη βελτίωσε τον ύπνο, την όρεξη, τη διάθεση και τη γενική ποιότητα ζωής του.
Ιταλία, Τσεχία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Η Ευρωπαϊκή Αρχή Φαρμάκων (EMA) δεν έχει εκδώσει πανευρωπαϊκή οδηγία για την κάνναβη στην παλλιατική φροντίδα, οπότε κάθε χώρα ακολουθεί το δικό της μονοπάτι. Στην Ιταλία, η ιατρική κάνναβη παράγεται σε στρατιωτικό εργοστάσιο στη Φλωρεντία και χορηγείται μέσω του δημόσιου συστήματος υγείας για διάφορες ενδείξεις, μεταξύ των οποίων ο χρόνιος πόνος και η σπαστικότητα.
Η Τσεχία επέκτεινε τη δυνατότητα συνταγογράφησης και στους γενικούς ιατρούς από τον Απρίλιο 2025, ενώ οι συνταγές ισχύουν πλέον για 3 μήνες. Χώρες όπως η Κροατία, η Δανία, η Φινλανδία, η Νορβηγία και η Σουηδία διαθέτουν προγράμματα εξουσιοδοτημένης συνταγογράφησης, ενώ η Ισπανία προετοιμάζει βασιλικό διάταγμα για ιατρική κάνναβη, με τελική έγκριση αναμενόμενη στις αρχές του 2026.
Στην Ολλανδία, η κάνναβη για ιατρική χρήση χορηγείται μέσω του Office of Medicinal Cannabis εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες, ενώ στο Ισραήλ (βασικός εμπορικός εταίρος της ΕΕ) η παλλιατική χρήση εντάσσεται πλήρως στο σύστημα υγείας.
Η κάνναβη στην παλλιατική φροντίδα στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, η νομοθεσία για την ιατρική κάνναβη εξελίσσεται, αλλά με αργούς ρυθμούς σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ο νόμος 4523/2018 επέτρεψε τη χρήση φαρμακευτικής κάνναβης, ενώ οι πρώτες συνταγές εκδόθηκαν σχετικά πρόσφατα. Η χρήση στην παλλιατική φροντίδα δεν αποκλείεται ρητά, αλλά δεν υπάρχει ξεκάθαρο πρωτόκολλο ή κλινική οδηγία.
Αυτό σημαίνει ότι η πρόσβαση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη θέληση και τις γνώσεις του θεράποντα ιατρού. Η κάλυψη κόστους παραμένει ένα ανοιχτό ζήτημα, καθώς δεν υπάρχει ακόμα μηχανισμός επιστροφής εξόδων από τον ΕΟΠΥΥ.
📝 Σημαντική σημείωση
Ασθενείς στην Ελλάδα που ενδιαφέρονται για ιατρική κάνναβη σε παλλιατική φροντίδα θα πρέπει να συζητήσουν με τον θεράποντα ιατρό τους και ενδεχομένως να αναζητήσουν ειδικό σε κέντρα πόνου ή ογκολογικές μονάδες.
Τι δείχνουν οι κλινικές μελέτες
Οι κλινικές μελέτες για τη χρήση κάνναβης στην παλλιατική φροντίδα αυξάνονται, αν και παραμένουν λιγότερες από ό,τι σε άλλους τομείς. Μια συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο Journal of Pain and Symptom Management αναφέρει ότι τα κανναβινοειδή βελτιώνουν μετρίως τον πόνο σε ασθενείς με καρκίνο, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με οπιοειδή.
Οι μελέτες δείχνουν επίσης θετικά αποτελέσματα στη μείωση της ναυτίας (CINV), ιδίως με σκευάσματα πλούσια σε THC. Το FDA στις ΗΠΑ έχει εγκρίνει τα dronabinol (Marinol) και nabilone (Cesamet) για αυτή ακριβώς την ένδειξη, ενώ στην Ευρώπη το nabiximols (Sativex) χρησιμοποιείται κυρίως για σπαστικότητα στη σκλήρυνση κατά πλάκας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση Παλλιατικής Φροντίδας (EAPC) δεν έχει ακόμα εκδώσει επίσημη σύσταση υπέρ ή κατά της χρήσης κανναβινοειδών, καλώντας για περισσότερες τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές.
Προκλήσεις και ανοιχτά ερωτήματα
Παρά την πρόοδο, η ένταξη της κάνναβης στην παλλιατική φροντίδα αντιμετωπίζει συγκεκριμένα εμπόδια σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πρώτο και βασικό, η εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας παραμένει ανεπαρκής. Λίγα ιατρικά πανεπιστήμια στην Ευρώπη περιλαμβάνουν μαθήματα για κανναβινοειδή στα προγράμματα σπουδών τους.
Δεύτερο ζήτημα είναι η τυποποίηση. Η σύσταση των φαρμακευτικών σκευασμάτων κάνναβης διαφέρει σημαντικά μεταξύ χωρών και προμηθευτών, κάτι που δυσχεραίνει τη σύγκριση κλινικών αποτελεσμάτων. Η Γαλλία απαιτεί πλέον πιστοποίηση EU-GMP για όλα τα σκευάσματα, κάτι που θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο.
Τέλος, υπάρχει το ζήτημα του στίγματος. Ακόμα και σε χώρες με νομικό πλαίσιο, ασθενείς και οικογένειες διστάζουν να ζητήσουν κάνναβη, ειδικά σε περιβάλλον παλλιατικής φροντίδας. Η ενημέρωση και η αλλαγή κουλτούρας χρειάζονται χρόνο.
Τι αναμένεται μέχρι το τέλος του 2026
Το 2026 αναμένεται να φέρει αρκετές εξελίξεις. Η Γαλλία ολοκληρώνει τη μετάβαση σε μόνιμο πλαίσιο, η Ισπανία ψηφίζει βασιλικό διάταγμα για ιατρική κάνναβη, και η Τσεχία διευρύνει την πρόσβαση μέσω γενικών ιατρών. Η εναρμόνιση του ορίου THC στο 0,3% σε επίπεδο ΕΕ (αντί 0,2%) διευκολύνει τη διακίνηση πρώτων υλών μεταξύ κρατών-μελών.
Για την Ελλάδα, η πρόοδος εξαρτάται από πολιτικές αποφάσεις. Η ανάπτυξη εγχώριας παραγωγής και η εισαγωγή κλινικών πρωτοκόλλων θα μπορούσαν να αλλάξουν τα δεδομένα, αλλά δεν υπάρχει ακόμα σαφές χρονοδιάγραμμα. Οι ασθενείς παλλιατικής φροντίδας παραμένουν εν πολλοίς εξαρτημένοι από εισαγόμενα σκευάσματα και ατομική πρωτοβουλία γιατρών.
⚠️ Αποποίηση ευθύνης
Οι πληροφορίες αυτού του άρθρου είναι ενημερωτικού χαρακτήρα και δεν αποτελούν ιατρική συμβουλή. Η χρήση ιατρικής κάνναβης πρέπει πάντα να γίνεται υπό ιατρική επίβλεψη. Τελευταία ενημέρωση: Φεβρουάριος 2026.
Συχνές ερωτήσεις
Σε ποιες ευρωπαϊκές χώρες χρησιμοποιείται η κάνναβη στην παλλιατική φροντίδα;
Η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ολλανδία, η Τσεχία και το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτουν νομικά πλαίσια που επιτρέπουν τη χρήση ιατρικής κάνναβης σε παλλιατικό πλαίσιο. Η Γαλλία είναι η μόνη που την περιλαμβάνει ρητά ως εγκεκριμένη ένδειξη.
Ποια συμπτώματα μπορεί να ανακουφίσει η κάνναβη στην παλλιατική φροντίδα;
Τα βασικά συμπτώματα περιλαμβάνουν χρόνιο πόνο, ναυτία και εμετό από χημειοθεραπεία, απώλεια όρεξης, αϋπνία και άγχος. Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από τον τύπο σκευάσματος και τη δοσολογία.
Μπορώ να πάρω ιατρική κάνναβη για παλλιατική φροντίδα στην Ελλάδα;
Η ελληνική νομοθεσία επιτρέπει τη φαρμακευτική κάνναβη, αλλά δεν υπάρχει ξεκάθαρο κλινικό πρωτόκολλο για παλλιατική χρήση. Θα χρειαστείτε θεράποντα ιατρό που γνωρίζει τη διαδικασία συνταγογράφησης.
Τι αλλάζει στη Γαλλία το 2026 για την κάνναβη στην παλλιατική φροντίδα;
Το πιλοτικό πρόγραμμα λήγει στις 31 Μαρτίου 2026 και αντικαθίσταται από μόνιμο φαρμακευτικό πλαίσιο. Η αξιολόγηση επιστροφής εξόδων αναμένεται εντός του πρώτου τριμήνου.
Η κάνναβη αντικαθιστά τα οπιοειδή στην παλλιατική φροντίδα;
Όχι, τουλάχιστον όχι σε όλες τις περιπτώσεις. Η κάνναβη χρησιμοποιείται κυρίως ως συμπληρωματική θεραπεία. Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να μειώσει την ανάγκη για οπιοειδή, αλλά αυτό γίνεται πάντα υπό ιατρική καθοδήγηση.