Κάνναβη για Σκλήρυνση κατά Πλάκας: Θεραπευτικές Επιλογές

Η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι χρόνια αυτοάνοση νόσος του κεντρικού νευρικού συστήματος. Το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στη μυελίνη, το προστατευτικό περίβλημα των νευρικών ινών, προκαλώντας φλεγμονή και βλάβες που διαταράσσουν τη μετάδοση νευρικών σημάτων. Τα συμπτώματα ποικίλλουν: σπαστικότητα, χρόνιος πόνος, κόπωση, προβλήματα ισορροπίας, διαταραχές ούρησης και γνωστικές δυσκολίες.

Σύμφωνα με τα National Institutes of Health, η νόσος εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες ηλικίας 20-40 ετών. Στην Ελλάδα, εκτιμάται ότι περίπου 15.000 άτομα ζουν με ΣΚΠ, με τη διάγνωση να γίνεται συχνά σε νεαρή ηλικία.

Το ανθρώπινο σώμα διαθέτει ένα ενδοκανναβινοειδές σύστημα (ECS) με υποδοχείς CB1 και CB2 που κατανέμονται στον εγκέφαλο, το νωτιαίο μυελό και το ανοσοποιητικό σύστημα. Τα κανναβινοειδή THC και CBD αλληλεπιδρούν με αυτούς τους υποδοχείς με διαφορετικούς μηχανισμούς.

Η THC δεσμεύεται κυρίως στους υποδοχείς CB1 στο κεντρικό νευρικό σύστημα, μειώνοντας τη σπαστικότητα και τον πόνο. Η CBD δεν δεσμεύεται απευθείας αλλά τροποποιεί τη λειτουργία των υποδοχέων και ασκεί αντιφλεγμονώδη δράση. Σε ασθενείς με ΣΚΠ, η φλεγμονή αποτελεί κεντρικό πρόβλημα, γι’ αυτό η αντιφλεγμονώδης δράση των κανναβινοειδών έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

✓ Βασικά οφέλη κανναβινοειδών στη ΣΚΠ

• ✓ Μείωση σπαστικότητας και μυϊκής δυσκαμψίας
• ✓ Ανακούφιση από νευροπαθητικό πόνο
• ✓ Βελτίωση ποιότητας ύπνου
• ✓ Αντιφλεγμονώδης δράση στο κεντρικό νευρικό σύστημα

Το Sativex (nabiximols) είναι ένα στοματικό σπρέι που περιέχει ίση αναλογία THC και CBD. Χορηγείται ως συμπληρωματική θεραπεία σε ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή σπαστικότητα που δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις συμβατικές θεραπείες.

Κλινικές δοκιμές δείχνουν ότι το 44% των ασθενών που λαμβάνουν nabiximols βιώνουν σημαντική βελτίωση στη σπαστικότητα, έναντι 33% με εικονικό φάρμακο σύμφωνα με συστηματικές ανασκοπήσεις. Τα αποτελέσματα βελτιώνονται με τη μακροχρόνια χρήση, ιδιαίτερα μετά τις 12 εβδομάδες θεραπείας.

Στην Ελλάδα, το Sativex είναι διαθέσιμο μέσω νοσοκομειακής συνταγής, αν και η πρόσβαση παραμένει περιορισμένη λόγω κόστους και γραφειοκρατικών διαδικασιών. Η τιμή κυμαίνεται γύρω στα 400-500 ευρώ ανά μήνα χωρίς κρατική επιδότηση.

Μια πιλοτική τυφλή κλινική δοκιμή (NCT06261489) αξιολογεί αυτή τη στιγμή τη σύγκριση THC (25 mg) έναντι CBD (50 mg) σε ασθενείς με ΣΚΠ που παρουσιάζουν νευρογενή δυσλειτουργία κατώτερου ουροποιητικού. Η μελέτη εξετάζει τόσο τα ουρολογικά συμπτώματα όσο και τις γνωστικές επιπτώσεις, δεδομένου ότι η κάνναβη μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να επηρεάζει τη γνωστική λειτουργία ασθενών με ΣΚΠ.

Ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε το 2025 στο PubMed κατέληξε ότι οι θεραπείες με βάση την κάνναβη προσφέρουν κλινικά σημαντική βελτίωση στη σπαστικότητα, ιδίως σε μακροχρόνια χρήση. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν μεγάλη ετερογένεια μεταξύ των μελετών και ζητούν πιο τυποποιημένες τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές.

Σημαντική εξέλιξη ήρθε τον Μάρτιο 2025 από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Αυστραλίας, όπου ερευνητές ανέπτυξαν ένα σύμπλοκο φωσφολιπιδίων που αυξάνει τη διαλυτότητα της CBD κατά 6 φορές. Αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει χαμηλότερες δόσεις με λιγότερες παρενέργειες σε ασθενείς με ΣΚΠ και επιληψία.

💡 Τι δείχνει η πρόσφατη μελέτη για τον πόνο

Μια τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή διαπίστωσε ότι τα nabiximols προσέφεραν ανακούφιση πόνου άνω του 30% σε ασθενείς με ΣΚΠ μέχρι την 10η εβδομάδα, με τα οφέλη να διατηρούνται κατά τη συνέχιση της θεραπείας.

Πέρα από το Sativex, υπάρχουν διάφορες μορφές χορήγησης κανναβινοειδών που χρησιμοποιούνται από ασθενείς με ΣΚΠ:

Έλαια CBD/THC: Χορηγούνται υπογλώσσια και προσφέρουν σταθερή απορρόφηση. Η αναλογία CBD προς THC ποικίλλει ανάλογα με τα συμπτώματα. Για σπαστικότητα, συνιστάται συνήθως ίση ή υψηλότερη αναλογία CBD σε σχέση με THC, σύμφωνα με δημοσίευση στο PMC.

Κάψουλες και εδώδιμα: Προσφέρουν ακριβή δοσολογία και παρατεταμένη δράση (6-8 ώρες). Ορισμένοι ασθενείς προτιμούν κάψουλες με συνδυασμό CBG και THC, αναφέροντας βελτίωση στη λειτουργικότητα χωρίς τις παρενέργειες πολλαπλών φαρμάκων.

Εισπνεόμενη κάνναβη: Η ταχύτερη οδός χορήγησης, με αποτέλεσμα σε λίγα λεπτά. Χρησιμοποιείται κυρίως για οξείες κρίσεις σπαστικότητας. Η FDA δεν έχει εγκρίνει εισπνεόμενα σκευάσματα κάνναβης για ΣΚΠ, αν και η χρήση είναι διαδεδομένη σε χώρες με νόμιμη ιατρική κάνναβη.

Τοπικά σκευάσματα: Κρέμες και αλοιφές με CBD χρησιμοποιούνται για εντοπισμένο πόνο και μυϊκή δυσκαμψία, αν και τα κλινικά δεδομένα για τη ΣΚΠ είναι ακόμη περιορισμένα.

Η ελληνική νομοθεσία επιτρέπει τη χρήση ιατρικής κάνναβης από το 2017, ενώ οι πρώτες συνταγές εκδόθηκαν πρόσφατα. Για ασθενείς με ΣΚΠ, η διαδικασία περιλαμβάνει:

Πρώτα, ο θεράπων νευρολόγος πρέπει να τεκμηριώσει ότι οι συμβατικές θεραπείες (βακλοφαίνη, τιζανιδίνη) δεν αρκούν. Στη συνέχεια, εκδίδεται ειδική ηλεκτρονική συνταγή μέσω του συστήματος του ΕΟΦ. Το φάρμακο χορηγείται αποκλειστικά από νοσοκομειακά φαρμακεία.

Η πρόσβαση παραμένει δύσκολη. Πολλοί νευρολόγοι δεν είναι εξοικειωμένοι με τη συνταγογράφηση κανναβινοειδών, και το κόστος επιβαρύνει τον ασθενή σχεδόν εξ ολοκλήρου. Η εγχώρια παραγωγή ιατρικής κάνναβης βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, κάτι που περιορίζει τη διαθεσιμότητα προϊόντων.

📝 Σημαντική σημείωση

Η πρόσβαση σε ιατρική κάνναβη για ΣΚΠ στην Ελλάδα απαιτεί ειδική νοσοκομειακή συνταγή. Ρωτήστε τον νευρολόγο σας για τις διαθέσιμες επιλογές και τα κριτήρια ένταξης.

Η χρήση κανναβινοειδών στη ΣΚΠ δεν είναι χωρίς κινδύνους. Σύμφωνα με νευρολογικές αναφορές, μέχρι 1 στους 5 ασθενείς με ΣΚΠ που χρησιμοποιούν κάνναβη μπορεί να αναπτύξει διαταραχή χρήσης κάνναβης, με αρνητικές επιπτώσεις στη γνωστική λειτουργία, τη διάθεση και την κόπωση.

Μια πιλοτική μελέτη του NYU Langone Health δοκίμασε διακρανιακή διέγερση συνεχούς ρεύματος (tDCS) σε συνδυασμό με mindfulness σε 47 γυναίκες με ΣΚΠ και υπερβολική χρήση κάνναβης. Μετά από 4 εβδομάδες (20 συνεδρίες), η χρήση μειώθηκε από 5 ημέρες την εβδομάδα σε 2.

Άλλοι κίνδυνοι περιλαμβάνουν αλληλεπιδράσεις με φάρμακα (ιδίως ανοσοτροποποιητικά που λαμβάνουν πολλοί ασθενείς με ΣΚΠ), ζάλη, ναυτία και πιθανή επιδείνωση γνωστικών συμπτωμάτων που ήδη σχετίζονται με τη νόσο. Η παρακολούθηση από ειδικό είναι απαραίτητη.

Αν εξετάζετε τη χρήση κανναβινοειδών για ΣΚΠ, υπάρχουν κάποια βήματα που αξίζει να ακολουθήσετε.

Μιλήστε πρώτα με τον νευρολόγο σας. Πολλοί γιατροί στην Ελλάδα έχουν αρχίσει να ενημερώνονται για τις θεραπευτικές εφαρμογές των κανναβινοειδών, αλλά χρειάζεται να γνωρίζουν το πλήρες φαρμακευτικό σας ιστορικό πριν κάνουν οποιαδήποτε σύσταση.

Ξεκινήστε με χαμηλή δόση. Η αρχή “αρχίστε χαμηλά, αυξήστε αργά” ισχύει ιδιαίτερα στη ΣΚΠ, όπου η ευαισθησία στα κανναβινοειδή μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τη φάση της νόσου. Κρατήστε ημερολόγιο συμπτωμάτων για να παρακολουθείτε τι λειτουργεί.

Επιλέξτε πιστοποιημένα προϊόντα. Τα προϊόντα ιατρικής κάνναβης θα πρέπει να συνοδεύονται από εργαστηριακή ανάλυση που επιβεβαιώνει την περιεκτικότητα σε κανναβινοειδή και την απουσία επιβλαβών ουσιών.

Σε έρευνα του MS Society, 1 στους 5 ασθενείς που δοκίμασαν κάνναβη ανέφερε βελτίωση στους σπασμούς και τον πόνο. Η βιωματική εμπειρία ασθενών δείχνει ότι πολλοί βρίσκουν ανακούφιση ιδίως στις βραδινές ώρες, όταν η σπαστικότητα και ο πόνος στα πόδια εντείνονται.

Η έρευνα δείχνει ότι περίπου το 66% των ασθενών με ΣΚΠ έχει χρησιμοποιήσει κάποια μορφή κάνναβης, γεγονός που υπογραμμίζει τη ζήτηση για καλύτερη πρόσβαση και πιο οργανωμένη ιατρική υποστήριξη.

Η ανάπτυξη νέων σκευασμάτων, όπως το σύμπλοκο φωσφολιπιδίων από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Αυστραλίας, υπόσχεται καλύτερη απορρόφηση CBD με χαμηλότερες δόσεις. Φάσης II κλινικές δοκιμές εξετάζουν νέα φάρμακα που στοχεύουν τα ίδια μονοπάτια με τα κανναβινοειδή αλλά με πιο εξειδικευμένη δράση.

Στην Ελλάδα, η ευρωπαϊκή νομοθετική εναρμόνιση αναμένεται να διευκολύνει την πρόσβαση σε περισσότερα φαρμακευτικά σκευάσματα κάνναβης. Η εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας στη συνταγογράφηση κανναβινοειδών αποτελεί προτεραιότητα, καθώς πολλοί ασθενείς στρέφονται στην αυτοθεραπεία χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

⚠️ Αποποίηση ευθύνης

Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή. Η χρήση ιατρικής κάνναβης πρέπει να γίνεται αποκλειστικά υπό ιατρική παρακολούθηση. Συμβουλευτείτε τον νευρολόγο σας πριν ξεκινήσετε οποιαδήποτε θεραπεία με κανναβινοειδή. Ενημερωμένο: Φεβρουάριος 2026.